Biografia

Uznawany za jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy I poł. XX w. Urodził się 20 lutego 1882 w zasymilowanej, żydowskiej rodzinie w Warszawie, jako siódme dziecko Hanny Arnstam i Filipa Nadelmana, warszawskiego jubilera. Studiował w warszawskiej Klasie Rysunkowej, utworzonej po zamknięciu Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Po raz pierwszy wystawił swoje prace na wystawie Humor w Sztuce, zorganizowanej w salonie Aleksandra Krywulta około roku 1902. Dwa lata później w roku 1904, wyjechał na kilka miesięcy do Monachium, gdzie zwiedzał muzea i ośrodki kultury. W Gliptotece studiował rzeźbę antyczną, natomiast w Bawarskim Muzeum Narodowym poznawał sztukę ludową. W tym czasie wykonał rysunek Chopin, zdobywając III miejsce w konkursie paryskiego czasopisma Sztuka, co przyczyniło się w znacznym stopniu do zmiany miejsca zamieszkania na Paryż, tam też Nadelman przez krótki okres uczęszczał do prywatnej szkoły marskiej Académie Colarossi. W latach 1905-1907 wystawiał swoje prace m.in.: na salonach Salon d'Automne i Salon des Indépendants. Już w 1909 roku odbyła się pierwsza indywidualna wystawa artysty w Galerie Druet, zakończona sukcesem. W 1911 roku odbyła się kolejna indywidualna wystawa Nadelmana w Paterson's Gallery w Londynie. Wszystkie prace z ekspozycji, zostały zakupione przez Helenę Rubinstein. Kolekcjonerka otoczyła Nadelmana swoją opieką. Pomogła mu również przedostać się z Londynu do Nowego Jorku po wybuchu I wojny światowej. W latach 1911-1913 magazyn Sztuka sfinansował wystawy artysty w Warszawie, Krakowie, Poznaniu oraz we Lwowie. W 1913 odbyła się pierwsza wystawa Nadelmana w Berlinie, a prace z tego wydarzenia zostały zakupione przez niemieckich kolekcjonerów. Rok później André Salmon napisał znaczący artykuł na temat artysty do L'Art Décoratif.

W Stanach Zjednoczonych twórczość Nadelmana poznano jeszcze przed jego przyjazdem, bowiem jego prace (dwanaście rysunków i gipsową rzeźbę męskiej głowy) zaprezentowano w 1913 roku w Nowym Jorku na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Nowoczesnej The Armory Show. Rzeźbiarz został doceniony przez amerykańską publiczność oraz muzea, które coraz liczniej zaczęły nabywać jego dzieła. W Paryżu Nadelman przyjaźnił się m.in. z André Salmonem, Belą Czobelem, Amedeo Modiglianim, a w środowisku polskiej kolonii artystycznej utrzymywał bliskie relacje z m.in.: Leopoldem Gottliebem, Melą Muter, Gustawem Gwozdeckim, Eugeniuszem Zakiem, Louisem Marcoussisem oraz wieloma innymi artystami. W 1919 roku ożenił się z Violą Spiess Flannery, starszą od siebie wdową, wykształconą i pasjonującą się tak jak on, sztukami pięknymi. Artysta tworzył i wystawiał w muzeach i galeriach z dużymi sukcesami, to umożliwiło małżeństwu inwestowanie w nieruchomości oraz w amerykańską sztukę ludową. Dla zebranej kolekcji utworzyli muzeum w swojej posiadłości w Riverdale. W drugiej połowie lat XX w. jeździł parokrotnie do Europy, w 1927 roku otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Krach na giełdzie, okazał się również lawiną nieszczęść u Nadelmanów, sytuacja zmusiła ich do sprzedania nieruchomości i stopniowej wyprzedaży zbiorów sztuki ludowej. Coraz mniejsza liczba zamówień przyczyniła się również do niemal całkowitego wycofania się artysty z życia publicznego. Podczas II wojny światowej pomagał członkom swojej rodziny oraz polskim i paryskich przyjaciołom. Od swojego syna Jana walczącego w Europie w szeregach U. S. Army, otrzymywał coraz tragiczniejsze wieści o losach rodziny w okupowanej Polsce. Elie Nadelman odebrał sobie życie w swej pracowni w Alderbrook 28 grudnia 1946 roku. W dwa lata po samobójczej śmierci artysty, nowojorskie Museum of Moden Art zorganizowało wystawę retrospektywną prac Nadelmana.

Twórczość Eli Nadelmana doczekała się kilkudziesięciu wystaw, jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie. Ostatnia Polska wystawa Eli Nadelmana miała miejsce w roku 2004, jej organizatorem było Muzeum Narodowe w Warszawie, odział w Królikarni.
Przewiń do góry okna